Biên giới Trung - Việt, cửa khẩu quốc gia nơi biên cương phía Nam, được bao bọc bởi những dãy núi trùng điệp, sắc núi mờ ảo. Tại cửa khẩu thông minh Hữu Nghị Quan, Bằng Tường, Quảng Tây, dòng xe cộ không ngừng lưu thông, nhộn nhịp mà vẫn trật tự.

"Đây là cần cố định tự động hóa sắp được đưa vào sử dụng của chúng tôi, có thể đáp ứng nhu cầu cẩu container lên đến 2880 TEU mỗi ngày." Ngày 11/7, ông Vĩ Vĩnh Khoa, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Phát triển Khu bảo thuế tổng hợp Bằng Tường, Quảng Tây, chỉ vào khu vực chuyển tiếp container tự động hóa và giới thiệu với phóng viên.

Ngước mắt nhìn lên, 5 cần cẩu tự động hóa màu xanh dương sừng sững, cần cẩu ổn định bốc dỡ container. Phía dưới, nhiều xe vận tải dẫn đường thông minh đã sẵn sàng, luôn trong tư thế chờ đợi để vận chuyển container. Theo thông tin, hiện các thiết bị tại khu vực chuyển tiếp container này đang trong giai đoạn điều chỉnh và chạy thử tích hợp, dự kiến sẽ đưa vào vận hành thử nghiệm vào cuối năm. Khi đó, khu vực chuyển tiếp container sẽ đạt được hiệu quả chuyển tiếp cao giữa xe container xã hội và xe vận tải dẫn đường thông minh, doanh nghiệp tại cửa khẩu có thể thực hiện "giao hàng xong là đi" và "nhận hàng xong là rời", giảm thiểu tổn thất hàng hóa, hạ thấp chi phí logistics cho doanh nghiệp.

Việc các thiết bị thông minh này được triển khai nhanh chóng bắt nguồn từ nhu cầu thông quan ngày càng tăng tại cửa khẩu Hữu Nghị Quan. Là đầu mối quan trọng trên biên giới Trung - Việt, nơi đây quanh năm nhộn nhịp, đặc biệt từ tháng 5 trở đi trùng với mùa cao điểm trái cây ASEAN, các loại trái cây nhiệt đới tươi như sầu riêng nhập cảnh qua Hữu Nghị Quan, không ngừng được đưa lên bàn ăn của người dân Trung Quốc; còn các sản phẩm điện tử, hàng bách hóa, thiết bị cơ khí của nước ta cũng từ đây xuất khẩu số lượng lớn, hướng tới thị trường ASEAN.

"Hiện tại, lượng xe thông quan trung bình ngày tại cửa khẩu đạt 1600 chiếc, từ đầu năm đến nay mức cao nhất đạt 2100 chiếc/ngày." Ông Vĩ Vĩnh Khoa cảm thán, năng lực thông quan truyền thống của một cửa khẩu thông thường là 800-900 xe/ngày, những năm gần đây thông qua các biện pháp như cải tạo nâng cấp hệ thống, hải quan tối ưu hóa quy trình thông quan, năng lực thông quan của Hữu Nghị Quan đã được nâng cao đáng kể.

Để tích cực thích ứng với nhu cầu thông quan tăng trưởng nhanh, những năm gần đây, cửa khẩu Hữu Nghị Quan thí điểm vận hành hệ thống thông quan nhanh cho phương tiện xuất nhập cảnh của biên phòng, sau đó còn nâng cấp lên phiên bản 2.0 của hệ thống này, và được Cục Quản lý Xuất nhập cảnh Quốc gia đưa vào tiêu chuẩn xây dựng "cửa khẩu thông minh".

Được biết, hệ thống thông quan nhanh biên phòng phiên bản 2.0 của cửa khẩu Hữu Nghị Quan, tích hợp ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, nhận diện thông tin sinh trắc học, tương tác dữ liệu có thể kiểm soát, phương tiện và tài xế xuất nhập cảnh chỉ cần ba bước "đăng ký trước, tự thu thập, xác minh nhanh" là có thể thông quan nhanh chóng.

Ngoài việc thông minh hóa khâu thông quan phương tiện, ngành hải quan còn thông qua việc xây dựng nền tảng quản lý kiểm soát logistics, đạt được sự trực quan hóa và hiệu quả hóa toàn bộ quy trình. Tại Trung tâm chỉ huy giám sát của Hải quan Hữu Nghị Quan, trên màn hình lớn, bản đồ điện tử mô phỏng cửa khẩu Hữu Nghị Quan hiển thị thời gian thực tình hình thông quan tại các trạm kiểm soát, thống kê lưu lượng xe ra vào khu vực, giám sát thời gian hiệu quả thông quan, thông tin cảnh báo... tất cả đều rõ ràng trong nháy mắt.

"Chúng tôi đã sáng tạo xây dựng nền tảng quản lý kiểm soát logistics, thông qua màn hình này, có thể nắm bắt tình hình vận hành của toàn bộ khu vực." Ông Thịnh Vĩ Thiện, Trưởng phòng Giám sát Logistics Hải quan Hữu Nghị Quan cho biết, hệ thống thống kê các phương tiện ra vào khu vực giám sát, và chia thành 8 cảnh nghiệp vụ, mỗi cảnh có nhiều khâu liên kết chặt chẽ với nhau, thu thập ghi lại thông tin liên quan của phương tiện từ khi vào thành phố Bằng Tường, đi qua từng điểm nút, đến khi rời khỏi khu vực giám sát. Ngành hải quan thông qua phân tích thời gian tiêu hao tại các điểm nút, tìm kiếm chính xác các điểm tắc nghẽn, từ đó tiếp tục rút ngắn thời gian thông quan.

Hiệu quả của cải cách thông minh hóa được thể hiện trực tiếp nhất trong trải nghiệm thông quan của doanh nghiệp. "Dựa vào cải cách 'thông quan trong tích tắc' của cửa khẩu Hữu Nghị Quan, thông qua mô hình 'một lần đăng ký + xác minh không cảm nhận', thời gian thông quan của phương tiện được rút xuống còn 15 giây, hiệu suất tổng thể nâng cao 75%, chi phí logistics xuyên biên giới giảm đáng kể." Bà Thường Tuệ Như, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Chuỗi cung ứng Lương Bình, Quảng Tây, chia sẻ sâu sắc. Dưới tác động của lợi ích từ cải cách, hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới và logistics bảo thuế của công ty này đã hình thành hiệu ứng tập trung công nghiệp, còn mở rộng các nghiệp vụ sáng tạo như xuất khẩu bảo thuế xe mới, nhập khẩu bảo thuế sầu riêng.